79 gostiju, 0 korisnika

Poslednje poruke

Autor Tema: Položaj i veličina  (Pročitano 4707 puta)

Van mreže WingsOfDesire

  • Ne silazi sa Foruma
  • *****
  • Poruke: 4099
Položaj i veličina
« poslato: Septembar 29, 2008, 09:23:39 »
Položaj i veličina



Aktivni privredni subjekti: Trgovinske radnje i preduzeća, uslužne delatnosti i proizvodnja i prerada tekstila; Penzionera 3600; Penzionera sa najnižom penzijom 1300;

Prirodni resursi opštine: Ekološki očuvana i ne zagadjena prirodna sredina. Planinski izvori pijaće vode, rezervati bogati divljim životinjama, šumskim i lekovitim biljem, pečurkama i voćem;

Geografski brandovi: Svrljiško jagnje, svrljiški sir, belmuž, šljiva, malina, lekovito bilje, med, predmeti ručne izrade;

Infrastruktura: Nerazvijena ruralna naselja bez uredjenih vodovoda, kanalizacije, sa malo uradjene asfaltirane putne mreze, ruinirane zgrade koje se koriste, lošim prijemom TV signala.

Broj stanovnika: 17284

        Svrljig јe istočno od Sokobanje, pedesetak kilometara. Severno јe od Niša, tridesetak kilometara. Čeka da ga, kao turista, otkriјete. Grad јe u plodnoј ravnici, negde na 400 metara nadmorske visine. Kotlina 40 kilometara duga, 14 kilometara široka. A oko nje planinski vrhovi od preko 1300 metara nad morem. Kotlini osobine daјe Svrljiški Timok, reka po ukusu naјvećih sladokusaca. Malo teče, od svog izvora, do Dupke, јame prečnika od 5 metara, u koјu ponire, pa se posle skoro kilometar opet poјavi, iz pećine Vrelo u selu Perišu. A onda viјuga kroz 15 kilometara dugu klisuru, čiјe se litice penju u nebo i preko 400 metara. Klisurom ide i železnička pruga, opet pričamo o E – 10 i njegovim ograncima, od Soluna ka Prahovu na Dunavu, važna privredna magistrala, a opet, značaјna i u lokalnom saobraćaјu, јer povezuјe Svrljig sa Nišem, s јedne, i Zaјečarem, s druge strane. Dakle, i sa vode i iz voza se može uživati u nesvakidašnjim lepotama. Voda, kamene litice, nebo...

        Svrljiška kotlina predstavlja individualisanu predeonu geo-grafsku celinuu istočnoj Srbiji. Prema savremenoj administrativno-teritorijalnoj podeli, ona pripada Međuopštinskoj regionalnoj zajednici Niš, odnosno, regionu Niš.
Ova oblast obuhvata pretežni deo sliva Svrljiškog Timoka, leve sastavnice Belog Timoka. Leži između planinskog venca Svrljiš-kih planina (Zeleni vrh 1334 m) na jugu, ogranka Paješkog kamena (1074 t), na istoku, planine Tresibabe (786 m) na severu i Kalafata i njegovih ogranaka (839 t) na zapadu. Na severozapadu je ograničena predelom Golak, na severu knjaževačkom kotlinom, na istoku Zaglavkom, na jugoistoku Belopalanačkim Budžakom, na jugu Belopalanačkom kotlinom, a zatim oblašću Sićevačke klisure, Niškom i Aleksi-načkom kotlinom, na jugu i jugozapadu.
        Svrljiška kotlina je jedna od najmarkantnijih poprečnih kotlina u karpatsko-balkanskom luku istočne Srbije i jedna od prostranijih kotlina u Srbiji uopšte. Kotlinske i administrativne granice opštine se uglavnom podudaraju. Površina opštine iznosi 497 km2, a naseljena je jednim gradskim centralnim naseljem sa 38 sela.
        U regionalnoj fizionomičnosti uočavamo tri različita dela: (1) visoki, koji čini lukovsko-okoliška površ, i dve niže predeone celine, (2) uži svrljiškokotlinski deo i (3) prostrana udolina u severnom podnožju Svrljiških planina. Ove delove karakterišu različite morfografske i pejzažne odlike.
U visinskoj oblasti svojom predeonom ulogom i značajem ističu se sela Lukovo i Okolište, po kojima je nazvana ta viša površ; u udolini se posebno predeonom ulogom ističe Gulijan. U odnosu na centralni deo oblasti i u odnosu na ova sekundarna središta, gradsko naselje Svrljig je glavno predeono središte i centralno polifunkcionalno naselje cele Svrljiške kotline i u njoj ima prvorazrednu ulogu i značaj.

        Međugim, iako se Svrljiška klisura uzima kao posebna geografska oblast, ona je usled svoje složenosti i različitog morfotektonskog sklopa u svom prvom proširenom delu u najužoj vezi sa kotlin-skim naseljem Niševcem, te je sve do suženog dela u tesnoj povezanosti sa Svrljiškom kotlinom.
U strukturi reljefa njenu morfološku osobenost predstavlja izrazita kompozitnost. Čine je, idući niz tok Timoka Niševačka klisura, Banjsko-palilulska kotlina i kanjon Klisura. Niševačka klisura (oko 2 kš) usečena je između Malog vrha (660 t) i Bogdanice (793), kraćih kosa koje se izdvajaju sa dugačkog krečnjačkog bila (pravca uglavnom 3 - I), jugoistočnih ogranaka planine Device.

        Iako je ograničena na znatnom delu, relativno visokim obodom, naročito na strani Svrljiških planina (Zeleni vrh 1344 t), Svrljiška kotlina nije potpuno zatvorena. Otvorena je naročito na zapadu i severozapadu prema Aleksinačkoj kotlini i predelu Golak i jugoistoku prema Timoku. Sem toga, olakšane su veze sa susednom Niškom kotlinom preko prevoja Gramada. Međutim, i Svrljiškom klisurom moguće su veze sa Knjaževačkom kotlinom, naročito železnicom. To je jedina „klisurska veza" između ove i susednih oblasti. Ne samo na sniženom obodu preko prevoja i useka, već ponajviše dolinom Svrljiškog Timoka. Njenim pravcem i uslovljenošću, od najstarijih vremena vodile su saobraćajne veze ka Timoku i dalje ka severnim područjima, na jednoj, i dolini Nišave, jugoistočnoj Srbiji i osta-lim područjima na jugu i zapadu, na drugoj strani. Na ovu saobraćajnu arteriju - duž koje su se vekovima kretali ljudi i održavala saobraćajna veza - stiču se u središnom delu kotline uporedničke i dijagonalne komunikacije koje su izvodile na tu uzdužnu, glavnu trans-balkansku saobraćajnu arteriju. Otuda je saobraćajna uloga ove oblasti bila i ostala veoma značajna za antropogeografske pojave i zbivanja - od najstarijih vremena pa do danas.

        Zbog toga je i ranije centralno naselje ove oblasti, stari grad Svrljig, imao u prošlosti ne samo regionalni već i širi značaj. Na posredničkom položaju između Timočke krajine, Ponišavlja i Pomoravlja - u središtu kotline, današnje centralno naselje, varoš Svrljig, je funkcije saobraćajnog položaja i posredne saobraćajne uloge, između regionalnih područja istočne i jugoistočne Srbije, takođe zadržalo. Gravitaciono područje Svrljiga, kao naseobinskog polifunkcionalnog središta, obuhvata u celini Svrljišku kotlinu i šire svrljišku komunu. One su, u integralnoj gravitaciji, upućene na središte Međuopštinske regionalne zajednice u Nišu.

Dr Petar Golubović